بیابان های خراسان جنوبی در یک نگاه

در حال حاضر بیابانزایی به عنوان یک معضل گریبانگیر بسیاری از کشورهای جهان از جمله کشورهای در حال توسعه می باشد. نتیجه این فرآیند از بین رفتن منابع تجدید شونده در هر یک از این کشورها است .بیابانزایی مشتمل برفرآیندهایی است که در نتیجه عوامل طبیعی و عملکرد نادرست انسان ایجاد میگردد وطبق تعریف عبارت است تخریب زمین ها در مناطق خشک، نیمه خشک و خشک نیمه مرطوب و نهایتا کاهش تولید بیولوژیک تحت تأثیر عوامل اقلیمی و انسانی. این تخریب می تواند سبب از بین رفتن پوشش گیاهی و پیدایش شرایط بیابانی شود و بر گسترش و قلمرو بیابان ها بیفزاید. البته نواحی تبدیل شده به بیابان، توان قابل ملاحظه ای دارند و می توان آنها را با مدیریت منظم، حفاظت آب و برنامه ریزی اصولی و هدایت شده احیا وبازسازی نمود.

بيابانها زندگي بيش از ۲۵۰ ميليون نفر را در سراسر جهان مستقيماً تحت تاثير قرار داده و در عين حال زندگي قريب يك ميليون نفر را در بيش از صد كشور به مخاطره مي اندازد. سالانه یک درصد مراتع به بیابان تبدیل می شود .

بیابان زدایی: به مجموعه کارهایی که درچارچوب طرح های جامع توسعه در مناطق خشک، نیمه خشک و نیمه مرطوب صورت می گیرد و مبتنی بر اصول پایدار است، بیابان زدایی می گویند.

سيماي منابع طبيعي خراسان جنوبی:

استان خراسان جنوبي با مساحت ۱۵ میلیون هكتار در شرق ايران واقع گرديده است و حدود ۹/۱ (نه و یک دهم) درصد مساحت كشور را به خود اختصاص داده است. حدود ۹۶.۵درصد از كل مساحت استان معادل ۱۴۵۱۳۳۶۹ هكتار را عرصه هاي طبيعي در بر ميگيرد كه ازاين سطح ۳۵.۸درصد را عرصه هاي بياباني، ۵۰.۲ درصد را مراتع کم تراکم بياباني،  6.2درصد را مراتع خوب و متوسط و ۴.۴ درصد را عرصه هاي جنگلي تشكيل ميدهد.

وضعيت بيابانهاي استان خراسان جنوبی:

امروزه مسائل مربوط به بيابان و خصوصا گسترش بيابان و كوير يكي از مهمترين مسائل سياسي ، اقتصادي- اجتماعي و فرهنگي است استان خراسان جنوبي با۱۲۹۳۵۰۳۹ هكتار اراضي بياباني و مراتع كم تراكم بياباني، دومین استان بياباني كشور مي باشد كه با توجه به شرايط اقليمي و جغرافيايي، سطح بسيار زيادي (۸۶ درصد مساحت استان) با اين پديده درگير مي باشد.

از كل مساحت استان بالغ بر۱۰.۷ (ده و هفت دهم) ميليون هكتار آن در معرض تهديد فرسايش بادي قرار دارد که  3121476 هكتار آن تحت تاثير فرسايش بادي( در ۲۳ منطقه) می باشد كه، از اين سطح ۱۳۸۶۷۴۱ هكتار آن جزو كانونهاي بحراني فرسايش بادي ( ۲۸ كانون) بوده كه در تمام شهرستانهاي استان پراكنده مي باشد.ميزان خسارات فرسايش بادي به منابع زيستي و اقتصادي استان بالغ بر ۱۸۷۹۹۷.۸۶ميليون ريال برآورد گرديده است.

 علل و عوامل بیابانزایی و افزایش بیابانها در استان خراسان جنوبی:

– محدوديتهاي منابع آب در استان

-محدوديتهاي منابع اراضي ( خاك فقير و پوشش گياهي فقير )

– ديم كاري در اراضي شيب دار بدون درنظر گرفتن مسايل فني آن.

– فقدان الگوي كاربري اراضي بر اساس قابليتها و توان محيطي.

– عدم وجود كشاورزي صحيح مناسب با وضعیت فرسايش اراضي و وضعیت آب استان.

– عدم رعايت كافي ملاحظات زيست محيطي در تصميم گيري ها.

-عدم تدوين سياست و استراتژي مناسب براي مقابله با فرسايش بادي.

– نبود اطلاعات و آمار دقيق از وضعيت فرسايش در استان.

– وجود بهره برداري بيرويه از مراتع در استان.

– اقليم خشك با بارش هاي تند و ناگهاني كه سبب بروز فرسايش سريع خاك مي شود.

– ضعف اگاهي هاي عمومي از اهميت منابع طبيعي و نقش آن در جلوگيري از فرسايش بادي.

  سياستها واستراتژي بيابان زدايي استان خراسان جنوبی:

سياستها تعيين كننده جهت گيري برنامه ها تلقي مي شوند لذا در راستاي مقابله با بيابانزايي و كاهش سطح اراضي بياباني و خسارات وارده به منابع زيستي و اقتصادي، سياستهاي بيابانزدايي اين اداره كل در راستاي سياستهاي بيابانزدايي دفتر امور بيابان سازمان جنگلها، مراتع و آبخيزداري كشور در غالب موارد ذيل شكل گرفته است:

– تعيين فاكتورهاي موثر در بيابانزايي و تعیین سطوح فعالیت ها و برنامه های اجرایی براي مبارزه با بيابانزايي و كاهش اثرات خشكي .

– تثبيت تپه هاي ماسه اي روان در مناطق بحراني و تبديل اراضي شني و لم يزرع به اراضي توليدي .

– تشويق مشاركت عمومي در برنامه ريزي و فعاليتهاي مقدماتي براي يافتن شكل كاربري و بهره برداري صحيح اراضي كه هر دو در طولاني مدت منجر به كاهش فقر و توقف تخريب سرزمين مي شود.

– توسعه برنامه هاي پايدار براي مقابله با پديده بيابانزايي.

– تهيه و اجراي طرحهاي مديريت جنگلهاي مناطق بياباني( دست كاشت و طبيعي).

– تهيه و اجراي طرحهاي مقابله با كانونهاي بحراني فرسايش بادي اولويت دار استان.

– تهيه و اجراي طرحهاي مديريت مناطق بياباني استان.

–  اجراي طرحهاي مشاركتي بيابانزدايي در قالب ماده ۳ قانون حفاظت.

– تغيير در روشهاي اجراي سنتي واستفاده از گونه هاي متنوع بويژه گونه هاي بومي و مقاوم به خشكي و شوري در عملیاتهای تثبیت شنهای روان.

– كنترل و استحصال رواناب و بهره برداري از آبهاي سطحي در مناطق بياباني.

– تمركز توان مديريتي و اجرايي در p style=”text-align: justify;” dir=”RTL”>—                    بهبود وضعیت معیشت اقتصادی ساکنان بیابان.

—                    توسعه ،گسترش و تبلیغ جاذبه هاي توريستي و گردشگري مناطق بياباني .

—                    کنترل جمعیت و تولید اشتغال در مناطق بیابانی.

—                    استفاده از تکنیک های جدید و مناسب برای کشاورزی در بیابان.

—                    جلوگیری از چرای بیرویه وبهره برداری اصولی از مراتع.

—                    جلوگیری از تخریب عرصه های طبیعی و بهره برداری اصولی از معادن و سایر منابع طبیعی.

عملكرد بيابانزدايي استان خراسان جنوبی:

بیابان زدایی مساله اي جهاني بوده و تنها به مناطق جغرافيايي خاص محدود نمي باشد. در عين حال جمهوري اسلامي ايران فعالانه با كشورهاي متاثر از اين فرآيند و آژانسهاي علاقمند به همكاريهاي دو جانبه، همكاري نموده است. اين خود نشان دهنده تعهدات ايران در زمينه هاي مذكور و نيز در زمينه ائتلاف جهاني عليه فروسائي زيست محيطي بالاخص بيابانزدايي مي باشد.

فعاليتهاي بيابان زدايي در این استان از سال ۱۳۵۸ در قالب انجام پروژه هاي مختلف بيابانزدايي شروع گرديد و در طول ساليان متمادي گذشته سطح قابل توجه اي از پروژه هاي بيابانزدايي اجرا گرديده است، در اين راستا با تشكيل استان خراسان جنوبي در سال ۱۳۸۳ با توجه به سطح زياد اراضي بياباني استان، اين فعاليتها از شتاب قابل توجه اي برخوردار گرديد به طوري كه در طول سالهاي ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۱ عملياتهاي متنوع بيابانزدايي در اكثر كانونهاي بحراني فرسايش بادي استان اجرا گرديده است.ضمنا خاطر نشان می گردد هم اکنون ۲ طرح بین المللی ترسیب کربن و احیای اراضی جنگلی ئ تخریب شده با تاکید بر اراضی شور و مناطق تحت تاثیر فرسایش بادی  در سطح استان در حال انجام می باشد که با تلاشهای انجام شده موجبات پیشرفت و مطرح شدن این استان در سطح کشور و حتی مجامع بین المللی گردیده است.

در راستای مبارزه با فرسایش بادی و کنترل گردوغبار و فرسایش بادی در سال ۱۳۸۸ این اداره کل اقدام به تهیه طرح منشاء یابی گردوغبار و طوفان حاصل از فرسایش بادی و راهکارهای مقابله با آن در استان نمود که خوشبختانه در سفرهای دوم سوم ریاست جمهوری به استان به عنوان یکی از مصوبات این سفرها مورد تصویب قرار گرفت و اعتباری نیز بدین منظور در نظر گرفته شد که متاسفانه هنوز این مهم محقق نگردیده است. لازم به توضیح می باشد اعتبار مورد نیاز طرح های جامع منابع طبیعی در راستای کنترل پدیده گردو غبار و بیابانزایی در سطح استان بالغ بر ۱۴۴۶ میلیارد ریال برآورد گردیده است .

 اهم فعاليتهاي بيابانزدايي انجام شده از بدو انقلاب اسلامی تا ابتداي سال ۱۳۹۲:

نام عمليات اجرايي

واحد سطح

تا سال ۱۳۸۴

۱۳۸۴

۱۳۸۵

۱۳۸۶

۱۳۸۷

۱۳۸۸

۱۳۸۹

۱۳۹۰

۱۳۹۱

جمع كل

نهالكاري

هكتار

۱۱۴۸۶۴

۲۴۰۹

۴۵۳۳

۲۹۰۰

۱۱۵۵

۱۸۲۵

۵۲۷

۱۲۶۸

۶۸۵

۱۳۰۱۶۶

بذر كاري

هكتار

۹۹۴۴

۱۷۲۵

۹۹۰

۵۴

۰

۰

۵۲۵

۶۳۸

۰

۱۳۸۷۶

مديريت روانابهاي سطحي

هكتار

۲۷۰۹

۱۹۰۱

۱۶۱۷

۱۸۴۵.۵

۱۱۳۵

۱۹۴۵

۲۰۰۹

۴۸۵

۵۳۰

۱۴۱۷۶.۵

احداث بادشكن زنده در مناطق خاص

كيلومتر

۰

۰

۳۰

۲۰

۰

۲۴

۵۰

۰

۰

۱۲۴

احداث بادشكن غير زنده در مناطق خاص

كيلومتر

۳۶۲

۸۵

۲۲.۵

۵۲

۰

۳۰

۰

۰

۰

۵۵۱.۵

تهيه طرحهاي بيابانزدايي

هكتار

۱۳۳۹۸۴۳

۱۵۶۲۷

۲۴۳۰۰

۲۲۶۶۰

۲۷۰۰۰

۰

۰

۰

۰

۱۴۲۹۴۳۰

تهيه طرحهاي مديريت جنگلهاي دست كاشت

هكتار

۳۳۵۱۷

۳۲۷۶

۰

۰

۰

۴۰۰۰

۰

۰

۰

۴۰۷۹۳

اجراي طرحهاي مديريت جنگلهاي دست كاشت

هكتار

۰

۲۸۵۲

۳۴۰۰

۴۲۶۰

۴۲۳۵

۱۸۴۰

۷۵۰

۳۳۵

۰

۱۷۶۷۲

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *