0

نبود اعتبار، راه بيابان ها را بازمي کند

  • کد خبر : 322
  • ۰۳ تیر ۱۳۹۳ - ۴:۲۷
نبود اعتبار، راه بيابان ها را بازمي کند

بیابان زایی در کنار دو چالش تغییر اقلیم و کمبود آب شیرین به عنوان سه چالش مهم جامعه جهانی در قرن ۲۱ محسوب میشود. بيابان هاي ايران وسعت قابل ملاحظه اي داردکه به دليل عواملي چون چراي دام، گسترش زراعت ديم، تداوم خشکسالي و… درحال پيشروي است. زمين هاي کشاورزي هم به طور مداوم درتهديد بياباني […]

بیابانزایی نبود اعتبار، راه بيابان ها را بازمي کندبیابان زایی در کنار دو چالش تغییر اقلیم و کمبود آب شیرین به عنوان سه چالش مهم جامعه جهانی در قرن ۲۱ محسوب میشود. بيابان هاي ايران وسعت قابل ملاحظه اي داردکه به دليل عواملي چون چراي دام، گسترش زراعت ديم، تداوم خشکسالي و… درحال پيشروي است. زمين هاي کشاورزي هم به طور مداوم درتهديد بياباني شدن است. بيابان اکوسيستم زوال يافته اي است که از نمک هاي مختلف اشباع شده و براي کشاورزي مناسب نيست. خراسان جنوبي ۱۵سال خشکسالي را پشت سر گذاشته و با الحاق طبس، دومين استان بياباني کشور است که با وجود اقدامات انجام شده همچنان در معرض تهديد بيابان و کوير است اما به نظر مي رسد تناسبي بين اعتبار، گستردگي کار و اقدامات انجام شده نيست.

سرايان و حدود ۸۰ هزار هکتار بيابان

آن طور که رئيس اداره منابع طبيعي و آبخيزداري سرايان مي گويد: بيابان هاي اين منطقه، ۷۹هزار و۶۳۷ هکتار وسعت دارد که پديده هاي بياباني آن شامل ۸ هزار و۴۸۲ هکتار اراضي بدون پوشش گياهي و بيرون زدگي، ۲۴ هزارو ۹۵۹هکتار کوير، ۷ هزارو۴۵۰هکتار تپه و ۳۱ هزارو ۹۹۹هکتار دق شني، ۶هزارو ۷۴۷ هکتار زمين هاي شور و نمکزار است.«امان ا… مرادي» به آسيب هاي بيابان، منطقه تحت فرسايش بادي را اضافه مي کند که درمحدوده سه قلعه تا عباس آباد واقع شده و ۱۸۴هزارو ۵۷۸ هکتار وسعت دارد و۱۶۳ هزارو ۴۰۵هکتار آن در حوزه سرايان وبقيه در منطقه بيرجند قرار دارد اما در اين منطقه، کانون بحراني معروف سه قلعه وجود داردکه با ۲۷هزارو ۷۸۷هکتار وسعت به دليل وضعيت بحراني، دربين ۲۲کانون مشابه خود ،از اولويت بالايي برخوردار است . براي مقابله با دامنه بيابان اقداماتي انجام شده که براساس توضيح وي، طرح مديريت جنگل هاي دست کاشت وبيابان زدايي سه قلعه از آن جمله است. طرح مديريت جنگل هاي دست کاشت، ۱۹هزار و ۱۷۷هکتار وسعت دارد وهدف از اجراي آن، جوان سازي جنگل، از بين بردن کانون آفات وامراض، افزايش نفوذ پذيري و توليد علوفه از طريق ايجاد پوشش گياهي وتامين بخشي از سوخت مردم است .او جزييات طرح بيابان زدايي سه قلعه راهم تشريح مي کند: اين طرح با ۱۶۳ هزار هکتاروسعت، با عمليات احداث بادشکن، نهالکاري، بذرکاري، مديريت چرا وقرق مراتع و.. انجام شده و مي شود و در حال حاضر حدود ۳۰هزار هکتار جنگل دست کاشت وجود دارد. بيابان و کانون هاي بحراني به گفته وي به طور مداوم، به اقدامات انجام شده ضرر وزيان مي رساند طوري که همه نهال هاي کاشته شده زير شن مي رود. فروردين امسال، بوته هاي ۳۰ سانتي متري، زير شن رفته و قابل ديدن نبود به ناچار، اطراف همه بوته ها ازشن خالي شد. اين کار فقط مستلزم صرف هزينه و نيروي انساني نبود ونيست زيرا برخي بوته ها خشک شده بود.وي نتيجه گيري مي کند: کنترل بيابان نياز به اعتبارات زيادي دارد امسال وضعيت خشکسالي و بيابان ها بدتر شده و عمق فاجعه شديد است به گونه اي که در هرنوبت آبياري بايد تشتک هاي نهال از شن خالي شود. هرسال ۶ نوبت بوته ها آبياري مي شوند که درسال هاي گذشته فقط ۲بار اطراف بوته تخليه مي شد.اوبه روستاهاي دوحصاران، بغداده، حجت‌آباد، عمرويي و شهرک شهيد دستغيب اشاره مي کندکه درمحاصره شن هاي روان هستند وامسال به دليل کاهش بارندگي شرايط بدتري دارند اما منابع طبيعي با هدف جلوگيري از تخليه روستاها به اقدامات خود،ادامه مي دهد .بنا بر آمار او سال گذشته در بخش بيابان يک ميليارد و۲۸۸ ميليون ريال هزينه شده وعمليات کنترلي از جمله جمع آوري ۲تن بذر، ۱۸۰هکتار نهالکاري، ۷۰ هکتار آبياري سنواتي، ۲۰۰هکتار مديريت روان آب هاي سطحي و…انجام شده است.

سير صعودي بيابان زايي در سربيشه

رئيس منابع طبيعي و آبخيز داري سربيشه به سير صعودي بيابا‌ن‌زايي دراين منطقه اشاره مي کند و مهمترين علت را در بوته کني و تخريب مراتع ،خشکسالي هاي پي در پي و ۱۵ ساله ،چراي بي رويه دام ها (نبود تعادل بين تعداد دام و مراتع موجود )مي داند. براساس اطلاعات «اکبري» از ۸۲۲ هزار و ۲۴۶هکتار مساحت اين منطقه، ۹۵ در صد آن را عرصه هاي منابع طبيعي به وسعت ۷۸۰ هزار و ۵۱۵ هکتار تشکيل مي دهدکه از اين عرصه، ۱۵۹ هزار و ۱۱۹ هکتاربياباني است.وي به وجود۶کانون بحران فرسايش بادي در درح (تگ نمدي ونوار مرزي)، (حسين آباد غيناب)،(دشت سربيشه ،سلم آباد )، طبس مسينا (مشترک با درميان ) و مختاران اشاره مي کندو اين که پارسال مبلغ يک ميلياردو۱۷۰ ميليون ريال در بخش بيابان هزينه شده است .اين اعتبار به گفته وي براي ايجاد۲۳۰ هکتار هلالي آبگير ،۱۳۰ هکتارنهالکاري در۶ مرحله آبياري ،جمع آوري ۳ تن بذر ،۲۸۰ هکتار آبياري سنواتي، توليد ۱۳ هزار اصله نهال ريشه اي ،۶۰۰ هکتار قطع و برش درختچه هاي آتريپلکس و حصار کشي (مديريت جنگل هاي در دست کاشت) صرف شده است.به نظر وي اقدامات انجام شده در زمينه بيابان زدايي ، نسبت به اعتبارات تخصيص يافته قابل قبول است ولي با توجه به وسعت اراضي بياباني و کانونهاي فرسايش بادي،براي آينده به تخصيص اعتبارات بيشتري نياز است.وي از اقدامات براي مهار و کنترل بيابان، اجراي پروژه هاي بيابان زدايي از قبيل نهال کاري ،بذر کاري ،احداث هلالي آبگير با بذر پاشي و حفاظت از اين عرصه ها را نام مي برد و به برنامه هاي پيش رو هم اشاره مي کند:مطالعه کانونهاي بحراني فرسايش بادي و تهيه طرح مصور در مناطق بدون طرح مصور ،اجراي پروژه هاي بيابان زدايي هرساله مانند نهال کاري ،ايجاد باد شکن هاي زنده بر اساس مطالعات و اقدامات مورد نياز کانون هاي بحراني انجام مي شود. وي تاکيد مي کند: هرچند هيچ روستايي به دليل فرسايش خاک يا هجوم ماسه بادي، خالي از سکنه نشده است اما روند رو به رشد بيابان زايي باعث از بين رفتن لايه هاي حاصل خيز خاک و کاهش پوشش گياهي شده است

۶۸۰ ميليون ريال اعتبار براي ۱۰ درصد بيابان هاي کشور

طبس ۱۰ درصد بيابان هاي کشور را دارد اما پارسال حدود ۶۸۰ ميليون ريال اعتبار به بخش بيابان هاي آن تعلق گرفت. کارشناس بيابان زدايي و تثبيت شن اداره منابع طبيعي وآبخيزداري طبس با بيان اين مطلب توضيح داد: ۳ ميليون و ۴۰۰هزار هکتار از عرصه هاي اين منطقه بياباني است و وجود ۵ کانون بحران فرسايش بادي هم به اين مشکل اضافه مي کند. اما به گفته «محمد ورگران» در ۳کانون بحراني عمليات مهار وکنترل اجرا مي‌شود که به ترتيب سطح طرح بيابان‌زدايي در کانون هاي حلوان ۱۴۵ هزار هکتار، دهشورجوخواه ۹۲ هزارهکتار و عشق آباد ۸هزارو ۱۳۰ هکتار است .طرح جمزه (مديريت بيابان هاي طبس در قالب جنگل هاي دست کاشت) هم درحال اجراست. وي اقدامات انجام شده در اين کانون ها براي کنترل و مقابله با تهديدات بيابان راهم تشريح کرد: درمنطقه حلوان ۵هزار و دردهشور ۳هزار هکتار نهال کاري شده و بقيه عرصه اجراي طرح، دردست قرق است عمليات ذخيره سازي نزولات هم در ۲هزارو ۸۳۰هکتار انجام و ۲هزار هکتار هم کپه کاري شده است.براساس اطلاعات وي طرح «جمز» (مديريت بيابان هاي طبس درقالب مديريت جنگل هاي دست کاشت) ۵ هزار و۱۳۰ هکتار وسعت دارد که درحد ۵۰هکتار آن انجام شده و بقيه منطقه قرق است اين طرح درگذشته عملي شده ودرحال حاضر حفاظت مي شود. او اقدامات پارسال براي کنترل بيابان راهم تشريح کرد:۲۰۰هزار هکتار نهال کاري دردستگردان طبس، توليد ۴۴هزار نهال گلداني و ۱۱۰ هزار اصله نهال ريشه اي ، آبياري ومراقبت از ۱۲۰هزار هکتار آن و همچنين آبياري ومراقبت از ۴۵ هزارهکتار نهال کاري در دستگرد انجام شده است.براي اين عملکرد به گفته وي ۵۵۰ميليون ريال دربخش بيابان ،۱۲۰ ميليون ريال درتوليد نهال گلداني و حدود۱۰ ميليون ريال هم براي توليد گياهان ريشه اي هزينه شده است.اما وي تاييد مي‌کند: اين اعتبارات براي بخش بيابان کافي نيست با توجه به گستردگي کار هرچه اعتبار باشد باز هم نياز است درحالي که هر اداره بر اساس برنامه ريزي و ميزان تخصيص مي تواند کار کند.اگر بنا به عدالت محوري باشد با توجه به وجود ۱۰ درصد بيابان هاي کشور در طبس ، بايد ۱۰درصد اعتبارات دريافت شود اما اين طور نيست.وي مي‌گويد: با توجه به موقعيت کشور و عواملي مانند استفاده بي رويه از چاه هاي کشاورزي ،آب بدون هيچ توجهي به هدر مي رود در حالي که مصرف بيشتر منابع زير زميني باعث پيشروي بيشتر کوير مي شودکه عواقب آن از بيابان بدتراست.

روستاهاي خالي از سکنه

بيابانزايي در طبس به گفته وي تبعات فراواني داشته است که خالي ازسکنه شدن روستاهاي محمديه و صمديه از آن جمله است. اين روستاها در منطقه حلوان قرار دارد که استخرهاي کشاورزي آن، پر از شن و تقريبا به همين وضعيت رها شده اما با اقدامات کنترلي، حرکت شن تثبيت شده است.

وي ادامه مي دهد:دردهشور هم حرکت شن اوج شدت بود ولي از سال ۸۳ با اجراي طرح بيابانزدايي، اين آسيب منابع طبيعي کنترل شده است پيشروي کوير،کم شدن توان زمين هاي کشاورزي و بازدهي آن،مهاجرت روستاييان و….از ديگر تبعات بيابان زايي است.او خسارت جدي و دايمي ناشي از بيابان درطبس را عنوان مي‌کند: کارگران هر روز در ۳شيفت ، شن ها را از حدود ۲۰کيلومتر از مسير ريل راه آهن با بيل خارج مي‌کنند اين وسعت وضعيت بحراني دارد و با توجه به دامنه وسيع کانون هاي بحران درمحور يزد – تل حميدبيشترين مشکل را دارد.علت را هم او توضيح مي دهد: چون هيچ طرحي براي اين منطقه نمي توان تهيه کرد فرسايش خاک از عشق آباد شروع شده و تا مسير راه آهن ادامه دارد اما اگر قبل از اجراي راه آهن با کارشناسان منابع طبيعي مشورت مي شد اين مشکل به حداقل مي رسيد. از نظر علمي نبايد درمسير حمل شن ها تاسيسات اجرا شود حالا امکان جابه جايي ريل نيست و تخليه شن ها هم خسارت وهزينه زيادي به دنبال دارد. ورگران راهکارهايي براي کاهش خسارت بيابان پيشنهاد مي کند: استفاده بهينه از آب و زمين هاي کشاورزي، به کاربردن طرح آمايش سرزمين و برنامه ريزي درست براساس آن ضرورت دارد.

دومين استان بياباني کشور

براساس آماري که مديرکل منابع طبيعي و آبخيزداري استان ارائه مي کند: خراسان جنوبي دومين استان بياباني کشور است: «از ۱۴ميليون وسعت عرصه هاي منابع طبيعي منطقه، ۵ ميليون و۳۰۰ هزار هکتار بياباني است، ۸ ميليون هکتار هم مراتع فقير است که گستردگي بيابان در اين مراتع به حدود ۱۲ميليون هکتار مي رسد. ۳ميليون و ۱۰۰هکتار از عرصه هاي استان هم تحت فرسايش بادي است».«شريفي» مي گويد: ۷.۵هکتار از عرصه هاي استان درمعرض فرسايش بادي است ۲۸ کانون بحراني هم درمنطقه وجود دارد که يک ميليون و۳۸۶ هزار هکتار وسعت دارد بنابراين سياست ها و استراتژي هايي براي بيابان زدايي در دستور کار است که تثبيت شن‌هاي روان، تشويق مردم به مشارکت واجراي طرح هاي مقابله اي، توسعه برنامه هاي پايدار و….از آن جمله است تهيه و اجراي طرح هاي مديريت جنگل هاي دست کاشت، تهيه و اجراي طرح هاي مقابله با کانون هاي فرسايش بادي ،طرح هاي مديريت مناطق بياباني و…را وي از برنامه هاي در حال اجرا عنوان مي‌کند و اين که ۱۳۰هزار هکتار نهالکاري ،۱۳هزار هکتار بذرکاري، ۱۴۲ هزار مديريت روان‌آب، ۱۴۲ کيلومتر بادشکن زنده و ۵۵۱ کيلومتر غير زنده در استان انجام شده است.او تهيه طرح هاي بيابان زدايي به وسعت يک ميليون و۴۰۰هزار هکتار، تهيه طرح هاي مديريت جنگل کاشت در ۴۴۰ هزار هکتار و اجرا و مديريت ۱۷هزار هکتار را از ديگر اقدامات انجام شده برمي شمردواين که درمجموع ۱۹۰هزار هکتار عمليات بيابان زدايي انجام شده است.به گفته وي پارسال خراسان جنوبي درگرفتن اعتبارات بيابان رتبه دوم کشور راداشت ۳۸ميليارد ريال از محل اعتبارات ملي واستاني به اين بخش اختصاص يافت اما در مجموع حدود ۶۰درصد محقق شد.او به برخي تبعات بيابان زايي هم اشاره مي کند: ۷ سال قبل زندگي درسر چاه عماري به خاطر حرکت شن هاي روان غيرممکن بود اما با اقدامات و مهار بيابان ، اميد به زندگي در مردم افزايش يافته است سه قلعه سرايان هم از نقاط مورد تهديد توفان شن بود اما با عمليات بيابان زدايي، اين آسيب تا حدي کنترل شده است. بيشترين تهديد را وي مربوط به کانون هاي بياباني مي داند که در معرض آسيب هستند و ارزيابي مي کند:حدود يک هزارو۸۸۰ ميليارد ريال از خشکسالي به منابع طبيعي خسارت وارد شده که ناشي ا ز خسارت هاي بيابان زايي به منابع طبيعي است.

نارضايتي از اعتبارات

او از ميزان اعتبارات استان اظهار نارضايتي مي کندوادامه مي دهد: با توجه به اين که خراسان جنوبي دومين استان بياباني کشور است بيابان ها و مراتع فقير افزايش يافته اما اعتبارات افزايش نيافته است و اعتبار تخصيص يافته با حجم کار متناسب نيست و به استان توجه مي شود اما کافي نيست.شريفي به اجراي موفق دوپروژه بين المللي در منطقه، توان بالابراي کار و در مقابل آن ،حادتر بودن مشکلات دراستان اشاره و تاکيد مي کند:خراسان جنوبي الگوي اجراي پروژه ترسيب کربن در ۱۲ استان کشور است و در احياي مراتع، بيابان زدايي و مشارکت مردم خوب عمل کرده است اما اگر وضعيت اعتبار استان خوب باشد بهتر هم مي تواند کار کند. وي به رضايت مردم در سرچاه عماري اشاره مي کند که در حال حاضر اثري از توفان شن نيست.بر اساس ارزيابي وي با تداوم خشکسالي و کمبود بارندگي، وزش بادهاي ۱۲۰روزه سيستان و توفان هاي شن، روند بيابانزايي افزايش يافته است اما آمار دقيق بايد طبق نقشه هاي هوايي بررسي و اعلام شود.وي مي گويد: با استمرار خشکسالي واين روند تخصيص اعتبار، بيابان ها افزايش مي يابد. بدون اعتبار نمي توان جلوي خشکسالي را گرفت نمي توان مانع خشکسالي شد امابا تزريق اعتبار مي توان پوشش گياهي ايجاد کرد. هرچه پوشش گياهي بيشتر شود بيابانزايي کاهش مي يابد.حرکت شن هاي روان متوقف شده و در بارندگي ها هم سيلاب و روان آب ايجاد نمي شود بلکه آب به سفره هاي زير زميني منتقل مي شود و گياه باعث تلطيف هوا و ايجاد وضعيت مناسب مي شود.

لینک کوتاه : http://www.nrskh.ir/?p=322

برچسب ها

ثبت دیدگاه

قوانین ارسال دیدگاه
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.

آمار