سالانه ۷۰۰ میلیون متر مکعب آب، و شاید هم بیشتر، از دشت های عطش زده ی خراسان جنوبی به ناکجا آباد روانه می شود، این درحالی است که نسخه ی شفابخش این ماجرا روی میز مسئولان منتظر توجه و تامین اعتبار کافی است، کاش بیابان های عطش زده، آبخیزداری را فریاد می کشیدند.
خراسان جنوبی در ردیف پنج استان بحرانی کشور قرار گرفته ، استانی که حالا در گیر خشکسالی ویران گر، مهاجرت های پر چالش و البته فرونشست شده است، باید تمام توان مسئولانش را مطالبه کند تا اندکی از آلام خشکسالی های پیش بینی شده برای آن کاهش یابد.
نسخه ی علاج این درد بی پایان که انگار سرطانی مهلک است توسط مجموعه منابع طبیعی و آبخیزداری مدام به این مسئول و آن نماینده ارسال می شود. تا شاید همه همصدا شوند و دیگران هم بدانند که بهترین راه نجات استان اجرای کامل طرح های آبخیزداری است.
آبخیزداری به مجموعه ای از فعالیت های بیولوژیکی، بیومکانیکی، مکانیکی و برخی از رفتارهای مدیریتی در بخش مرتعداری و بیابان زدایی گفته می شود. از جمله عملیات مکانیکی می توان به اصلاح شیب آبراهه ها از طریق احداث بندها و سدها، تراس بندی و بانکت سازی، دیواره سازی برای حفاظت کناره ها و بستر رودخانه و… اشاره کرد. کاشت گونه های گیاهی مناسب، کشت نواری، کشت درختان با هدف جلوگیری از فرسایش خاک، جنگل کاری و… از جمله اقدامات بیولوژیکی در طرح های آبخیزداری محسوب می شود. مقابله با گسترش بیابان، توسعه مراتع بذر کاشت، مدیریت ترکیب گیاهان مرتعی و… از اقداماتی دیگری است که در طرح های آبخیزداری مورد توجه قرار می گیرد. به گفته کارشناسان این حوزه، به ازای هر هکتار اجرای عملیات آبخیزداری می توان بین ۲۰ تا ۲۵ درصد از حجم آب نگهداری شده و ذخیره ای در سفره های زیرزمینی را افزایش داد.
فقط یک میلیون هکتار از ۷.۵ میلیون هکتار
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان جنوبی با اشاره به وجود واقعیت های انکار ناپذیر درباره کیفیت آبخیزداری گفت: سالانه حدود ۷۰۰ میلیون متر مکعب روان آب در استان جاری و قالباً از دسترس خارج می شود.
مهندس علیرضا نصرآبادی حوضه های آبریز استان را ۷ ونیم میلیون هکتار اعلام می کند که بعد از تقسیم استان تاکنون با توجه به شرایط اعتباری تنها در یک میلیون هکتار عملیات سازه های آبخیزداری اجرایی شده که به قبل از پروژه های صندوق توسعه مربوط می شود.
ذخیره سازی سالانه ۷۰ میلیون متر مکعب
وی افزود: در این سطح حدود ۲ هزار و ۶۰۰ سازه ی آبخوان و آبخیزداری با هدف کنترل و بهره وری از روان آب و سیلاب، کاهش اثر پدیده ی خشکسالی،کنترل اثر فرسایش آبی و خاکی کار شده است .
وی حجم ذخیره شده ی آب در سازه هایی که قابل اندازه گیری بوده است را با توجه به بارندگی های استان در چند ساله گذشته از ۸ تا ۴۶ میلیون متر معکب اعلام و افزود: سالانه با وجود خشکسالی ها، این اتفاق خوشایند را در سازه های آبخیزداری استان شاهد هستیم.البته این آمار ذخیره سازی فقط شامل سازه های آبخیزداری است.
وی با توجه به عملیات های بیولوژیکی ،هلالی های آبگیر، حوضچه های کوچکی که در نقاط مختلف دشت ها اجرا شده ،کاشت گونه های گیاهی و . . . آمار ذخیره سازی نزولات و روان آب ها را در سطح حوزه های آبخیز سالانه بین ۵۰ تا ۷۰ میلیون متر مکعب عنوان کرد.
۲۴ طرح حیاتی
مدیرکل منابع طبیعی وآبخیزداری خراسان جنوبی گفت : امسال ۲۴ طرح در ۱۱ شهرستان با ۷۸ سازه در حال اجراست، که تاکنون تعدادی از آن ها به اتمام رسیده و تعدادی نیز حدود ۷۰ درصد پیشرفت فیزیکی دارد و تا پایان آذر به بهره برداری می رسد.که با اجرای این طرح ها ۲ میلیون و ۲۰۰ هزار متر مکعب به حجم ذخیره سازی سازه های آبخیزداری اضافه می شود.
نصرآبادی اعتبارات امسال این حوزه را از محل صندوق توسعه ی ملی حدود ۱۶ میلیارد تومان اعلام کرد که تاکنون بیش از ۶ میلیارد تومان آن تخصیص یافته و مقرر شده تا قبل از پایان سال تخصیص کامل داشته باشد.
وی درباره اعتبارات استانی این طرح ها افزود: حدود ۸ میلیارد و ۹۰۰میلیون تومان از محل اعتبارت استانی به این امر اختصاص یافته که اگر محقق شود در اجرای این طرح ها بسیار سودمند خواهد بود.
وی در ادامه با اشاره به اینکه اکنون عملکرد مثبت آبخیزداری، هزینه کمتر نسبت به احداث سد و همچنین اجرای سریع و زودبازده بودن آن برای همه مسئولان روشن و واضح است، بر این اساس انتظار داریم در این حوزه همکاری بیشتری با منابع طبیعی وجود داشته باشد، از جمله تخصیص کامل اعتبارات مصوب و پایداری رقم های اعتباری ویژه مانند صندوق توسعه برای طرح های این حوزه که نقش آن در استان مشهود است.
قنات هایی که احیا شدند
مدیر کل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان جنوبی اتفاقات خوبی که به سبب اجرای طرح های آبخیزداری در استان افتاده است را یادآور شد که مهمترین آنها زنده شدن تعدادی از قناتهای خشکیده بود.
علیرضا نصرآبادی گفت: از جمله قنات هایی که در پایین دست محدوده عملیات اجرایی آبخیزداری جان تازه ای گرفتند، می توان به قنات غیاث الدین حوضه ی مود شهرستان سربیشه که کاملا خشک شده بود و دوباره زنده شد، قنات صقوری شهرستان قاین که دبی آن افزایش یافت تا حدی که مردمی که از این مناطق مهاجرت کرده بودند دوباره به محله های خود برگشتند. و فتح آباد بشرویه مانند این نمونه ها در استان زیاد است به همین دلیل امروز تعداد زیادی از روستاییان متقاضی اجرای طرح های آبخیزداری در روستاهایشان هستند.
وی تفاهم نامه بین استاندار و سازمان جنگلها برای تامین اعتبار ۴۰ میلیارد تومان جهت اجرای طرح های آبخیزداری را یادآور شد و اضافه کرد: تخصیص به موقع و کامل این اعتبار می تواند نقش بسزایی در عملکرد بخش آبخیزداری استان داشته باشد.
گاهی حل یک مشکل زمانی سخت و زمان بر می شود که راه حل گنگ و ناپیدا باشد، اما امروز درمان پدیده ی خشک شدن قنات ها، فرونشست های خطرناک و حتی سیل هایی که تخریب های هولناکی را به همراه داشته، تاجایی که هنوز با گذشت بیش از سه یا چهار سال خسارت برآورد شده ی آن به متضرران پرداخت نشده را همه می دانند. یکی از مهم ترین راه حل های مشکلات استان آبخیزداری است. با این وجود تعلل در پرداخت اعتبارات، سرازیر شدن بودجه ها برای طرح هایی که اجرای آن دیگر در جهان منسوخ شده و مشکلات زیستی آن بیشتر از مزایایش است این سوال مهم را مطرح می کند که چرا برخی مسئولان فرمول آسان آبخیز را حفظ نمی کنند؟